नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्र दुवैतिरबाट सत्ता साझेदारीको प्रस्ताव आएपछि जनता समाजवादी पार्टी स्पष्ट रूपमा दुई कित्तामा देखिएको छ। जसपालाई प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले नेतृत्व गरेको एमाले र पुष्पकमल दाहालले नेतृत्व गरेको माओवादी केन्द्रले अलगअलग रूपमा सत्ता साझेदारी गर्न प्रस्ताव गरेका छन्। ओली आफू नेतृत्वको सरकार टिकाइरहन चाहन्छन् भने दाहाल अन्य दलको सहयोगमा ओलीलाई हटाएर नयाँ सरकार बनाउने लाइनमा छन्।
जसपाका शीर्ष नेताहरूले बुधबार माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष दाहालसँग कुराकानी गरे। दाहाललाई भेट्न जसपाका नेताहरू पेरिसडाँडा पुगेका थिए। तीन दिनअघि जसपाका प्रथम अध्यक्ष महन्थ ठाकुरले प्रधानमन्त्री ओलीलाई भेटेका थिए।
जसपा संयुक्त संसदीय दलको मंगलबार बसेको बैठकमा ठाकुरले प्रधानमन्त्री ओलीसँगको भेटबारे ब्रिफिङ गरेका थिए। उनले ओलीसँग वार्ता गर्न टोलीसमेत गठन गरेको जानकारी बैठकमा गराएका थिए। ओली नेतृत्वको सरकार र जसपाबीच सहमति जुटाउन दुवै पक्षको संयुक्त कार्यदल बनेको छ। कार्यदलले पहिलो चरणमा बैठक गरिसकेको छ। संसदीय दलको बैठक बसेको भोलिपल्टै बुधबार जसपाका अर्का अध्यक्ष उपेन्द्र यादव र बाबुराम भट्टराईले सत्ता साझेदारीका विषमा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष दाहालसँग भेट गरे। भट्टराईले दाहालसँग छुट्टै कुराकानी पनि गरे।
पछिल्लो समय दाहाल र भट्टराईबीच मित्रता बढ्दै गएको छ। स्रोतका अनुसार माओवादी केन्द्रसँग मिलेर सरकारमा जाने कि ओलीसँग मिल्ने भन्ने पक्षमा जसपाका नेताहरू दुई धारमा बाँडिएका छन्। यादव र भट्टराई कुनै पनि अवस्थामा ओलीसँग मिलेर सत्तामा जाने पक्षमा छैनन्। गत वर्ष यादव प्रधानमन्त्री ओलीबाट अपमानित भएपछि सरकारबाट बाहिरिएका थिए। त्यो अपमानले यादवको चित्त दुखेको उनी निकट नेता बताउँछन्। भट्टराई र यादवलाई राजेन्द्र श्रेष्ठ, रामसाहय यादवलगायत नेताको साथ छ। ठाकुर र राजेन्द्र महतो पक्षका नेताहरू भने आफ्ना माग पूरा भए ओली सरकारमा पनि जान सकिने बताउँछन्। उनीहरू दाहालभन्दा ओलीप्रति केही लचिलो देखिएका छन्।
जसपाका लागि ओली र दाहाल उस्ताउस्तै भएको ठाकुर पक्षधर नेताहरूको भनाइ छ। यो लाइनमा तत्कालीन समाजवादीकै केही सांसद पनि उभिएका छन। खासगरी गत वर्ष पार्टी फुटाउन लागेका तत्कालीन समाजवादीका असन्तुष्ट सांसद ओलीसँग लचिलो भएको स्रोतको भनाइ छ। तत्कालीन समाजवादीका सांसद इस्तियाक राईले जसपाका लागि दाहाल र ओली बराबरी भएको बताए।
‘हाम्रो अजेन्डालाई जसले सम्बोधन गर्छ, त्यसलाई हामीले समर्थन गर्छौं,’ राईले भने, ‘हाम्रा लागि दुवै नेता उस्तै हुन्।’ ठाकुर निकट नेता डा. सुरेन्द्र झाले माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष दाहालसँग पार्टीले बढी नै प्रेम गर्नुपर्ने कुनै कारण नरहेको बताए। ‘दाहालसँग जसपाले बढ्ता मोह राख्नुपर्ने कुनै कारण छैन। हाम्रा माग पूरा नगर्न दाहालको पनि उत्तिकै हात छ’, झाले भने। स्रोतका अनुसार तत्कालीन जसपाका अध्यक्षमण्डलका सदस्य नेता शरतसिं भण्डारी र महेन्द्र यादवले यादव र र भट्टराईलाई साथ दिएका छन्। स्रोतले भन्यो, ‘पूर्वराजपाका १७ सांसदमध्ये तीनजना उपेन्द्र यादवको पक्षमा उभिएका छन्।’
तर भट्टराई र यादवका लागि अवस्था सहज छैन। तत्कालीन समाजवादी पार्टीको एउटा हिस्सा रेणु यादव, प्रदीप यादव, विमल श्रीवास्तव गत वर्षदेखि नै ओलीसँग लचिलो हुँदै आएका छन्। जसपाले दुवै पक्षसँग सत्ता साभेदारीका लागि संविधान संशोधन हुनुपर्ने, रेशम चौधरीलाई थुनामुक्त गर्नुपर्ने, लाल आयोग प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्नुपर्ने, मधेस आन्दोलनका क्रममा लगाइएका मुद्दा फिर्ता गर्नुपर्ने, घाइतेको उपचार गर्नुपर्नेलगायत सर्त राखेको छ। जसपाका अधिकांश नेता यसपटक पार्टी सरकारमा जाँदा उधारोमा सहमति गर्न नहुने पक्षमा छन्।
जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) का अध्यक्ष महन्थ ठाकुर सत्ता समीकरणको राजनीतिमा तानातानमा परेका छन्। सत्ता टिकाउन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र नयाँ सरकारको नेतृत्व दाबी गरेको नेपाली कांग्रेसले जसपालाई आआफ्नो कित्तामा उभ्याउन वार्ता गरिरहेका छन्। माओवादी केन्द्रले पनि ठाकुरसँग संवाद जारी राखेको छ। यसैक्रममा आइतबार ठाकुरसँग नेपाली कांग्रेसका नेता रामचन्द्र पौडेलले भेट गरेका छन्।
पौडेल ठाकुरलाई भेट्न आइतबार बिहान उनको निवास सानोठिमी पुगेका थिए। नयाँ सरकार निर्माणमा नेपाली कांग्रेस र जसपा एक ठाउँमा उभिनुपर्ने कुरा भेटमा पौडलले बताएका थिए। पौडेलले कांग्रेसले प्रधानमन्त्री ओलीको राजीनामा मागेको र उनलाई जतिसक्दो चाँडो हटाउनुपर्ने बताएका थिए। ठाकुर निकट जसपाका नेता डा.सुरेन्द्र झाले पौडेलले नयाँ सरकार निर्माणको विषयमा कुराकानी गरेको जानकारी दिए। पौडेलले शेरबहादुर देउवाबाहेक अर्को व्यक्तिलाई पनि कांग्रेसले प्रधानमन्त्री प्रस्ताव गर्न सक्ने धारणा राखेको झाले बताए। ‘कांग्रेस नेतृत्वमा नयाँ सरकार निर्माण गर्ने निर्णय पार्टीले गरेको छ। तर नयाँ सरकारको नेतृत्व देउवाबाहेक अर्को व्यक्तिले पनि गर्न सक्छ भन्ने धारणा पौडैलजीको रह्यो’, झाले भने, ‘उहाँले अर्को व्यक्ति को हुन सक्छ भन्नेबारेमा भने खुलाउनु भएन।’
नेता झाका अनुसार भेटवार्तामा जसपासँग छलफल नै नगरी कांग्रेस नेतृत्वमा नयाँ सरकार निर्माण गर्ने निर्णयप्रति ठाकुरले आपत्ति प्रकट गरेका थिए। ‘कांग्रेसले अन्य पार्टीहरूसँग छलफल गरेरमात्र नेतृत्वको विषय टुंग्याउनुपर्नेमा पहिले नै आफ्नो नेतृत्वमा सरकार बनाउने निर्णय गरेको छ’, झाले भने, ‘यो भनेको अर्घेल्याइँ गरेको जस्तो देखियो।’
पौडेलसँगको भेटमा ठाकुरले जसपाले उठाउँदै आएका मुद्दा जसले पूरा गर्छ, उसैलाई समर्थन गर्ने पार्टी नीति रहेको बताएका थिए। पछिल्लो समय ठाकुर प्रधानमन्त्री ओलीसँग पनि निरन्तर छलफल र सम्पर्कमा छन्। ठाकुरसँग अहिले ओली, कांग्रेस र माओवादी केन्द्रले सत्ता समीकरणमा साझेदारीको प्रस्ताव गरेका छन्। तर ठाकुर भने ओलीसँग निकट देखिएका छन्। प्रधानमन्त्री ओलीले जसपाले उठाएका माग पूरा गर्ने आश्वासन दिएकाले ठाकुरले उनीसँग धेरै छलफल जारी राखेको नेता मनीष सुमनले बताए। ‘सरकारको नेतृत्व गरेको व्यक्तिले नै माग पूरा गर्ने आश्वासन दिनुभएको छ’, सुमनले भने, ‘त्यसैले प्रधानमन्त्रीसँग ठाकुरजीले छलफल जारी राख्नु भएको छ।’
प्रधानमन्त्री ओलीले जसपाका माग पूरा गर्न एउटा कार्यदल समेत गठन गरेका छन्। कार्यदलमा दुवै पक्षका नेताहरूलाई राखिएको छ। जसपाले उठाउँदै आएका मागलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने विषयमा छलफल भइरहेको कार्यदलका सदस्यहरूले बताएका छन। जसपाबाट कार्यदलमा रहेका सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल र लक्ष्मणलाल कर्ण ठाकुरसँग निकट मानिन्छन्।
सरकारमा सहभागी भएमा या बाहिर बसेरै समर्थन गरेमा उसलाई महत्वपूर्ण मन्त्रालय दिन प्रधानमन्त्री ओली तयार भएकोे जसपाका नेताहरू बताउँछन्। जसपाले समर्थन गरे उपसभामुखलगायत संवैधानिक आयोगमा भागबण्डा गर्नसमेत प्रधानमन्त्री तयार भएको दाबी जसपाका एक नेताको छ। प्रतिनिधिसभामा जसपाका ३४ सांसद छन्, जसमध्ये रेशम चौधरी र हरिनारायण रौनियार निलम्बित छन्। सत्ता समीकरणका लागि दुवैतिरबाट प्रस्ताव आएपछि जसपाका शीर्षमात्र होइन, दोस्रो तहका नेताहरूसमेत दुई धारमा बाँडिएका छन्। बाबुराम भट्टराई, उपेन्द्र यादव निकट नेताहरू माओवादी केन्द्र र नेपाली कांग्रेससँग मिलेर सत्ता साझेदारी गर्नुपर्ने पक्षमा छन्। ठाकुर, राजेन्द्र महतोलगायतका नेताहरू भने ओलीसँग निकट देखिएका छन्। सत्ता समीकरणका विषयमा दलहरूबीच विभिन्न स्तरमा पटकपटक भएका वार्ता टुंगोमा पुग्न नसक्दा राजनीतिक अन्योलले निकास पाउन सकेको छैन।
रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार आएको भीषण बाढीपछि सरकारले बिहीबार बिहानैदेखि तटीय तथा प्रभावित क्षेत्रमा खोजी, उद्धार र राहत कार्यलाई तीव्र बनाएको छ।
अर्कोतिर अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको कारण खार्ग टापुमा इरानको कच्चा तेल निर्यात पाइपलाइन ‘पूर्ण रूपमा रोकिएको’ बताइएको छ। इरानी मुख्य भूमिबाट १५ समुद्री माइल (लगभग २८ किलोमिटर) टाढा अवस्थित, खार्ग टापु इरानको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले सामान्यतया इरानको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत प्रशोधन गर्दछ।
अर्कोतिर अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको कारण खार्ग टापुमा इरानको कच्चा तेल निर्यात पाइपलाइन ‘पूर्ण रूपमा रोकिएको’ बताइएको छ। इरानी मुख्य भूमिबाट १५ समुद्री माइल (लगभग २८ किलोमिटर) टाढा अवस्थित, खार्ग टापु इरानको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले सामान्यतया इरानको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत प्रशोधन गर्दछ।