कंङ्गोमा फैलिएको इवोला हालसम्मकै ठूलो प्रकोप रहेको विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ। प्रकोप घोषणा भएको ११ हप्तामै १५ सय जनाको मृत्यु भएको र अहिले पनि नियन्त्रण बाहिर रहेकोले हालैसम्मको ठूलो महामारी भएको संगठनले जनाएको छ। संगठनले अगष्टको पहिलो साता भनाई सार्वजनिक गर्दै यस्तो जनाएको हो।
यस अघि भएका इबोला प्रकोपहरूमा सोही अवधिमा भएका मृत्यु र यो वर्षको ११ साताभित्र भएको मृत्युको तुलना गर्दा निकै धेरै अन्तरमा मृत्यु भएकोले सवै भन्दा ठूलो महामारी भएको जनाएको छ। संगठनको अनुृसार सन् २०१४ मा पश्चिम अफि«कामा फैलिएको बिनाशकारी इबोलावाट ११ हप्ताभित्र जम्मा दुइ सय ७९ जनाको मृत्यु भएको थियो भने यो वर्ष १५ सय जनाको मृत्यु भएको हो।
संगठनको अनुसार अगस्ट १ सम्ममा तीन हजार ६ सय ५ जनामा इबोला पुष्टि हुनुले गणतान्त्रिक कङ्गोमा हालसम्मकै ठूलो इबोला महामारी बनेको देखिन्छ। यो महामारी २०१८ को भन्दा पनि बढी भएको छ। महामारी रोकिने स्थिति समेत नरहेकोले थप चिन्ताको बिषय बनेको संगठनले जनाएको छ। पहिला पहिचान भएका संक्रमण स्थान बाहेकका नयाँ स्थानहरुमा नयाँ शंकापस्द संक्रमितहरु भेटिनुले नियन्त्रणतिर नरहेको संकेत रहेको संगठनले जनाएको छ।
संगठनको अनुसार इबोलाको संक्रमणबाट हुने जनधनको क्षति रोक्न तत्कालै अन्तराष्ट्रिय प्रतिक्रिया आवश्यक रहेको छ। परिक्षण, सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरुको कन्ट्याक्ट टे«सिङमा उल्लेखनीय प्रगति भएपनि प्रयास प्रर्याप्त नभएकोले थप परिक्षण बृद्धि तथा अन्य तयारीमा ध्यान दिन आवश्यक छ।
‘एमएसएफको बुनिया इबोला उपचार केन्द्रमा भर्ना भएका ९० प्रतिशत बिरामीहरू पहिल्यै पहिचान गरिएका सम्पर्क व्यक्तिहरू थिएनन्, सम्पूर्ण इटुरी प्रान्तमा केवल ५९ प्रतिशत सम्पर्क व्यक्तिहरूलाई मात्र पहिचान गरी निगरानीमा राखिएको थियो ’ संगठनद्धारा जारी धारणामा उल्लेख छ।
समयमै शंकापस्द व्यक्तिको पहिचान, आइसोलेसन, खोजी र परिक्षणलाई तिब्र रुपमा व्यवस्थित गर्न स्थानीय समुदायसंग मिलेर गरेमा मात्र सफल प्रतिकार्य सम्भव रहेको संगठनले सुझाएको छ । ‘समुदायलाई सहभागी नगरी गरेको कार्यले धेरै संक्रमित छुट्ने जोखिम हुन्छ’संगठनले जनाएको छ।
यो प्रकोपले पहिलेदेखिनै मानवीय संकटलाई अझ गम्भीर बनाएको छ। अन्य संक्रमणजन्य रोगहरु मलेरिया, दादुरा, हैजा, कुपोषण तथा अन्य रोकथाम र उपचार गर्न सकिने रोगहरूले अझै पनि ठूलो संख्यामा बिरामी र मृत्यु निम्त्याइरहेको स्थितिमा यसको समयमै नियन्त्रणको लागि स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई निरन्तर सहयोग आवश्यक रहेको छ।
विशेष गरी दुर्गम क्षेत्रमा पहुँच अहिले पनि ठूलो चुनौती बनेको छ। बर्षातको समयमा आवात–जावतमा कठिन हुने भएकोले स्वास्थ्य सेवा सञ्चालनमा अवरोध हुन सक्ने, स्वास्थ्य सामाग्रीको आपुर्ति सुनिश्चत गर्नु पर्ने जनाएको छ।
सीमा नाकामा लगाइने प्रतिबन्ध, स्वास्थ्यसम्बन्धी उपायहरू वा प्रशासनिक प्रक्रियाले मानवीय सहायता कर्मचारीहरूको आवागमन, बिरामीको रेफरल तथा स्वास्थ्य सामग्रीको ढुवानीमा अवरोध नपुग्ने स्पष्ट सुनिश्चितता आवश्यक छ। हालको अवस्था अझै अनिश्चित छ।
राष्ट्रिय चिकित्सा विज्ञान प्रतिष्ठान (न्याम्स) र वीर अस्पताल चार महिनादेखि पदाधिकारीविहीन हुँदा अस्पताल सेवामा समस्या परेको छ।
अस्पतालका अनुसार दुई साताअघि न्याम्सको उपकुलपतिको रूपमा अस्पतालकै रेडियोलोजिस्ट डा. विवेककुमार आचार्य नियुक्त भएका छन्। बाँकी अन्य पदहरू भने रिक्त रहेका छन्। गत वैशाखमा पूर्वपदाधिकारीहरूको कार्यकाल सकिएपछि न्याम्स तथा वीर अस्पताल पदाधिकारीविहीन बनेको हो।
अन्य पदाधिकारी रिक्त हुँदा अस्पतालका खरिद तथा टेन्डर प्रक्रियाको काम अघि बढ्न नसक्दा आवश्यक उपचार उपकरण तथा सामग्री खरिद हुन नसकेको अस्पतालका डा. प्रकाश बुढाथोकीले बताए।
उनका अनुसार अस्पतालको ल्याब तथा अन्य सेवामा आवश्यक रिएजेन्ट खरिद गर्न, अपरेसन थिएटरको ओटी टेबल र भेन्टिलेटरलगायतका उपकरण खरिद गर्न सकिएको छैन। यी उपकरण जुनसुकै बेला खरिद गर्नुपर्ने हुँदा समस्या पर्ने गरेको छ।
हाल अस्पतालमा निमित्त निर्देशकको रूपमा डा. प्रभा कोइरालालाई तोकिएको भए पनि निमित्त निर्देशकलाई यी उपकरण खरिद गर्ने अधिकार हुँदैन। प्राप्त अधिकार पनि छोटो अवधिका लागि आउने निर्देशकले जोखिम मोलेर काम गर्न चाहँदैनन्।
जसका कारण कतिपय सामग्री खरिद हुनै सकेका छैनन् भने भएका सामग्री पनि सीमित मात्रामा खरिद गर्दा अति महँगोमा खरिद गर्नुपरेको छ। “थोरै मूल्यका सामानहरू किने पनि खरिद प्रक्रियाबाट आउँदा सस्तो पर्छ,” डा. बुढाथोकीले भने।
यस विषयमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. समीरकुमार अधिकारीले हालै न्याम्समा उपकुलपति नियुक्ति भएको र अन्य पदाधिकारी सिनेटको बैठकले नियुक्त गर्ने भएकाले रिक्त पदाधिकारी छिट्टै पूर्ति हुने सम्भावना रहेको जानकारी दिए।
रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार आएको भीषण बाढीपछि सरकारले बिहीबार बिहानैदेखि तटीय तथा प्रभावित क्षेत्रमा खोजी, उद्धार र राहत कार्यलाई तीव्र बनाएको छ।
अर्कोतिर अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको कारण खार्ग टापुमा इरानको कच्चा तेल निर्यात पाइपलाइन ‘पूर्ण रूपमा रोकिएको’ बताइएको छ। इरानी मुख्य भूमिबाट १५ समुद्री माइल (लगभग २८ किलोमिटर) टाढा अवस्थित, खार्ग टापु इरानको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले सामान्यतया इरानको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत प्रशोधन गर्दछ।
अर्कोतिर अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको कारण खार्ग टापुमा इरानको कच्चा तेल निर्यात पाइपलाइन ‘पूर्ण रूपमा रोकिएको’ बताइएको छ। इरानी मुख्य भूमिबाट १५ समुद्री माइल (लगभग २८ किलोमिटर) टाढा अवस्थित, खार्ग टापु इरानको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले सामान्यतया इरानको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत प्रशोधन गर्दछ।