ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री पम्फा भुसालले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमार्फत प्रत्येक प्रदेशमा अर्धजलाशय र जलाशययुक्त जलविद्युत् आयोजना अघि बढाउने बताएकी छन्। मन्त्री भुसालले बुधबार मन्त्रालयमा पत्रकार सम्मेलन गरी चालु आर्थिक वर्षमा विद्युत् तथा सिँचाइका पूर्वाधार आयोजना अघि बढाउने बताइन। मन्त्री भुसालले प्रदेश २ मा सोलार आयोजना निर्माण गर्ने योजना सुनाइन्। ‘सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा ७५६ मेगावाटको तमोर जलविद्युत् आयोजना, ६३५ मेगावाटको दूधकोसी जलविद्युत् आयोजना, ५३६ मेगावाटको सुनकोसी ३ जलविद्युत आयोजनाको काम अघि बढाउनेछ,’ मन्त्री भुसालले भनिन्, ‘१२ सय मेगावाटको बूढीगण्डकीको काम पनि अघि बढाइनेछ।’ मन्त्री भुसालले चालु आवमा ४१० मेगावाटको नाल्सिङगाड, २२५ मेगावाटको नौमुरे, माडी दाङ डाइभर्सन, पश्चिम सेती ७५० मेगावाट लगायतको आयोजना अघि बढाइने बताइन्।
मन्त्री भुसालले निर्माणाधीन रसुवागढी १११ मेगावाट, सान्जेन ५७ मेगावाट, मध्यभोटेकोसी १०२ मेगावाट, त्रिशूली ३ बी ३७ मेगावाट, राहुघाट ४० मेगावाट, तनहुँ सेती १४० मेगावाटको आयोजनाको निर्माण कार्यलाई तीव्र पार्ने बताइन्। सरकारले २० युनिटसम्म खपत गर्ने विपन्नवर्गको ग्राहकलाई निःशुल्क विद्युत उपलब्ध गराउने भएको छ। मन्त्री भुसालले २० युनिटसम्म बिजुली खपत गर्ने ग्राहकलाई निःशुल्क बिजुली दिने निर्णय नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको सञ्चालक समिति बैठकले गरिसकेको बताइन्। समितिले विद्युत् खपत बढाउन, आयातित ग्यास विस्थापन गर्दै आफ्नै देशमा उत्पादन हुने विद्युत्को उपभोग बढाउन महसुल समायोजन गर्ने पनि उनले बताइन्।
मन्त्री भुसालले चालु आर्थिक वर्षमा विद्युत् चोरी तथा चुहावट नियन्त्रण कार्यलाई प्रभावकारी ढंगले अघि बढाउने दाबी गरिन्। ‘अहिले विद्युत् चुहावट बढेर करिब १७ प्रतिशत पुगेको छ,’ उनले भनिन् ‘१ प्रतिशत चुहावट बराबर झन्डै ८० करोड हुन् आउँछ। त्यसैले अब विद्युत् चुहावट घटाउनेतर्फ अग्रसर हुनेछौं।’ सरकारले स्यालो ट्युबवेल सीमान्तकृत र साना कृषकको जीवनस्तर उठाउने माध्यम भएकोले विद्युत् बढी माग हुने समयमा महसुलमा ८० प्रतिशत र अन्य समयमा पूर्ण रूपमा छुट दिने भएको छ। यो छुटबाट ३ लाख ८८ हजार घरधुरीका कृषकको जीवनस्तर उठाउन महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने मन्त्रालयलेजनाएको छ। यस्तो सहुलियतबाट आगामी दिनमा कृषकहरू स्वतःस्फुर्त रूपमा ट्युबवेल जडानमा लाग्ने र सिँचित क्षेत्र विस्तारमा योगदान पुग्ने मन्त्रालयले जनायो।
सरकारले डिप ट्युबवेलमा विद्युत् बढी माग हुने समयमा महसुलको ५० प्रतिशत र अन्य समयमा ८० प्रतिशत छुट दिने छ। मन्त्रालयले यसबाट ट्युबवेलहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन भई ७५ हजार घरधुरी लाभान्वित हुने जनाएको छ। यो छुटबाट बाली सघनता र कृषि उत्पादन वृद्धि भई खाद्य सुरक्षा र व्यापार घाटा न्यूनीकरणमा योगदान पुग्ने मन्त्रालयको अनुमान छ। मन्त्रालयले यसअघि सञ्चालनमा आई विद्युत महसुलको बक्यौताका कारण सञ्चालन हुन नसकेका डिप ट्युबवेलहरू पुनः सञ्चालन हुने अवस्था आएमा जरिवाना छुट दिई विद्युत लाइन पुनः जडान गर्ने जनाएको छ। मन्त्री भुसालले सतहको पानी लिफ्ट प्रविधि प्रयोग गरी कृषिमा प्रयोग गर्ने कृषकलाई विद्युत बढी माग हुने समयमा ५० र अन्य समयमा ८० छुट दिने घोषणा गरेकी छन्।
डेडिकेटेड तथा ट्रंक लाइनको महसुल विवाद समाधानका लागि जाँचबुझ आयोगले प्रतिवेदन बुझाएको छ। आयोगका अध्यक्ष गिरिशचन्द्र लालले आइतबार ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतलाई प्रतिवेदन बुझाएको हुन्।
डेडिकेटेड तथा ट्रंक लाइन महसुलसम्बन्धी विषयको दिगो समाधान गर्न प्रतिवेदन उपयोगी हुने आयोगले जनाएको छ। आयोगले तीन महिना १० दिनमा सो विषयसँग सम्बन्धित व्यक्ति तथा विभिन्न निकायका कर्मचारीसँग सोधपुछ र छलफल गरेर प्रतिवेदन तयार गरेको जनाएको छ।
ट्रंक लाइन महसुल विवाद समाधान गर्न भएका ऐन, नियम, विनिमय, कार्यविधि, निर्देशिका, मापदण्ड, विभिन्न समयमा अदालतबाट भएका फैसलालगायत सम्पूर्ण पक्षको राय सुझाव लिएर तयार पारिएको जनाएको छ।
आयोगले बुझाएको प्रतिवेदनको निष्कर्ष के हो भन्ने विषय भने ऊर्जा तथा जलस्रोत मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको छैन। खासगरी, आयोगले २०७२ साउनदेखि पुससम्म, २०७२ माघदेखि २०७५ बैशाखसम्म र २०७५ जेठदेखि २०७७ असारसम्मको फरक फरक अध्ययन गरेको जनाएको छ। सुरुको ६ महिनामा महसुल निर्धारण भएको छैन। २०७५ जेठमा लोडसेडिङको अन्त्य भएको थियो।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले २०८० पुसमा डेडिकेटेड तथा ट्रंक लाइनबापतको महसुल नतिर्ने उद्योगको नामावली सार्वजनिक गरेको थियो। त्यसपछि कतिपय उद्योगको लाइनसमेत काटिएको थियो।
प्राधिकरणको निर्णयबाट तर्सिएका उद्योगीहरू भने प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाललाई गुहार्न बाध्य भएका थिए। उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्र ढकाललगायतका उद्योगी प्रतिनिधिहरूले प्रधानमन्त्रीलाई भेटेर उद्योगको लाइन नकाट्न आग्रह गरेका थिए।
रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार आएको भीषण बाढीपछि सरकारले बिहीबार बिहानैदेखि तटीय तथा प्रभावित क्षेत्रमा खोजी, उद्धार र राहत कार्यलाई तीव्र बनाएको छ।
अर्कोतिर अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको कारण खार्ग टापुमा इरानको कच्चा तेल निर्यात पाइपलाइन ‘पूर्ण रूपमा रोकिएको’ बताइएको छ। इरानी मुख्य भूमिबाट १५ समुद्री माइल (लगभग २८ किलोमिटर) टाढा अवस्थित, खार्ग टापु इरानको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले सामान्यतया इरानको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत प्रशोधन गर्दछ।
अर्कोतिर अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको कारण खार्ग टापुमा इरानको कच्चा तेल निर्यात पाइपलाइन ‘पूर्ण रूपमा रोकिएको’ बताइएको छ। इरानी मुख्य भूमिबाट १५ समुद्री माइल (लगभग २८ किलोमिटर) टाढा अवस्थित, खार्ग टापु इरानको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले सामान्यतया इरानको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत प्रशोधन गर्दछ।