नेपालको अग्रणी इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनी वर्ल्डलिंक कम्युनिकेशन्स लिमिटेडले आफ्नो संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व (सीएसआर) अन्तर्गत सञ्चालन गर्दै आएको वर्ल्डलिंक इन्टरनेट एकेडेमी कार्यक्रममार्फत नेपालमा पहिलो पटक समुदायस्तरमा डिजिटल साक्षरता तथा सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोग र साइबर जोखिम न्यूनीकरणसम्बन्धी सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ। गत साउन २०८२ देखि जेठ २०८३ सम्म सञ्चालन गरिएका विभिन्न तालिम तथा अभिमुखीकरण कार्यक्रममार्फत काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न समुदायका ३९२ जना प्रत्यक्ष रूपमा लाभान्वित भएका छन्।

डिजिटल प्रविधि आजको जीवनशैलीको अभिन्न हिस्सा र आधारभूत आवश्यकता बनिसकेको छ। तर यसको प्रयोगसँगै साइबर दुव्र्यवहार, अनलाइन ठगी, गोपनीयता उल्लङ्घन तथा गलत सूचनाजस्ता जोखिमहरू पनि बढ्दै गएका छन्। विशेषगरी बालबालिका र युवाहरूलाई सुरक्षित तथा जिम्मेवार डिजिटल अभ्यासबारे सचेत गराउनु आजको आवश्यकता बनेको छ।

यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने उद्देश्यका साथ वर्ल्डलिंक कम्युनिकेशन्स लिमिटेडकी प्रमोटर सेयरहोल्डर तथा सीएसआर डाइरेक्टर अनुपा भण्डारी जालानको नेतृत्व, अवधारणा र योजनाअनुसार विगत केही वर्षदेखि उक्त सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन हुँदै आएको हो। वर्ल्डलिंक स्वयं इन्टरनेट सेवा प्रदायक संस्था भए पनि आफ्नो क्षेत्रसँग सम्बन्धित चुनौती र समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने दायित्व महसुस गर्दै विद्यालयका विद्यार्थी तथा समुदायलाई लक्षित गरी डिजिटल साक्षरता तथा सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोगसम्बन्धी सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको कुरा भण्डारी जालानले स्पष्ट पार्नुभयो।

उहाँका अनुसार यो सचेतनामूलक कार्यक्रम हाल विद्यालय तथा समुदायस्तरमा निरन्तर सञ्चालन हुँदै आएको छ। यस अभियानले विद्यार्थी तथा समुदायका व्यक्तिहरूलाई इन्टरनेटका अवसर र चुनौतीबारे जानकारी प्रदान गर्नुका साथै सुरक्षित तथा जिम्मेवार अनलाइन व्यवहार अपनाउन प्रेरित गर्ने विश्वास लिइएको छ।

यसै अभियानअन्तर्गत चालु आर्थिक वर्षमा भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिकाको समन्वयमा १९ वटा विद्यालयका करिब १,४९० विद्यार्थी यस सचेतनामूलक तालिमबाट लाभान्वित भएका थिए। तालिमपश्चात् विद्यार्थी, शिक्षक तथा अभिभावकबाट प्राप्त सकारात्मक प्रतिक्रिया र समुदायस्तरबाट बढ्दो मागका आधारमा यस्ता कार्यक्रमलाई विद्यालयमा मात्र सीमित नराखी समुदायस्तरसम्म विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता महसुस गरिएको थियो।

समुदायको अनुरोध तथा इन्टरनेटसँग सम्बन्धित जोखिमप्रतिको बढ्दो चासोलाई मध्यनजर गर्दै वर्ल्डलिंकको संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व (सीएसआर) अन्तर्गत यसै आर्थिक वर्षदेखि कार्यक्रमलाई थप समुदायमा विस्तार गरिएको छ। यस पहलले समुदायलाई डिजिटल प्रविधिको सुरक्षित, जिम्मेवार तथा प्रभावकारी प्रयोगतर्फ उन्मुख गराउने अपेक्षा गरिएको छ।

यसै सन्दर्भमा, कार्यक्रममा प्रयोग हुने तालिमका विषयवस्तु नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोद्वारा अध्ययन गरी विद्यालय तथा समुदायस्तरमा प्रयोगका लागि अनुमोदित गरिएको छ। यसले कार्यक्रमको गुणस्तर, विश्वसनीयता र प्रभावकारितालाई थप सुदृढ बनाउने विश्वास रहेको भण्डारी जालानले व्यक्त गर्नुभयो।

समुदायस्तरमा वर्ल्डलिंकको संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत महिला मानव अधिकार संस्था, काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. ९ र १० तथा टोखा नगरपालिकाका सम्पूर्ण वडासँगको सहकार्यमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो। कार्यक्रममा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका तथा समुदायका व्यक्तिहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको थियो। कार्यक्रमअन्तर्गत यस वर्ष समुदायस्तरमा कुल १२ वटा तालिम सत्र सञ्चालन गरिएका थिए। सहभागीहरूलाई जिम्मेवार इन्टरनेट प्रयोग, डिजिटल साक्षरता, अनलाइन सुरक्षा, साइबर बुलिङ, व्यक्तिगत गोपनीयता संरक्षण, डिजिटल उत्पीडन, अनलाइन ठगी तथा गलत सूचनाका जोखिमबारे व्यावहारिक ज्ञान तथा अन्तरक्रिया प्रदान गरिएको थियो।

कार्यक्रममा सहभागी महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाले बढ्दो साइबर जोखिम र इन्टरनेटका फाइदाबारे बुझ्न सहयोग पुगेको बताउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो, "यस तालिमले डिजिटल सुरक्षाका विषयमा हाम्रो ज्ञान बढाएको छ र यसको प्रयोगमा अझ सचेत तथा सही सदुपयोग गर्न प्रेरित गरेको छ।" उहाँले प्राप्त जानकारी आफ्ना परिवारका सदस्य, साथीभाइ तथा समुदायका अन्य व्यक्तिसम्म पनि पुर्‍याउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो।

त्यसैगरी, एक सहभागीले भन्नुभयो, "हामी दैनिक रूपमा सामाजिक सञ्जाल तथा अन्य इन्टरनेट गतिविधिमा संलग्न हुन्छौं। मोबाइलमा सामाजिक सञ्जाल चलाउँदा कतै ठगीमा पर्छु कि भन्ने डर लाग्थ्यो। तर अहिलेसम्म यसका फाइदा र बेफाइदाबारे कसैले पनि यस्ता प्रकारका सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिएनन्। सर्वप्रथम, म सहभागीहरूको तर्फबाट वर्ल्डलिंकको संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व (सीएसआर) लाई हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छु। साथै, मेरो समुदाय र परिवारमा कोही पनि अनलाइन जोखिमको सिकार नपरोस् भन्ने कामना गर्दछु।"

उहाँले यस्ता कार्यक्रममार्फत सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोगसम्बन्धी व्यवहारिक ज्ञानका बारेमा स्पष्ट भएको बताउनुभयो। साथै, अनलाइन ठगी तथा व्यक्तिगत विवरणको सुरक्षाबारे धेरै नयाँ कुरा सिक्ने अवसर मिलेको उल्लेख गर्नुभयो। उहाँका अनुसार यस्तो कार्यक्रम समुदायका लागि अत्यन्त उपयोगी छ र अन्य समुदायका व्यक्तिहरूलाई समेत लक्षित गरी यस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने सुझाव दिनुभयो।

वर्ल्डलिंकको संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वले डिजिटल समावेशीकरण, डिजिटल साक्षरता तथा सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोगलाई प्राथमिकतामा राख्दै आगामी वर्षहरूमा पनि यस्ता कार्यक्रमलाई थप समुदायमा विस्तार गर्ने योजना रहेको अनुपा भण्डारी जालानले स्पष्ट पार्नुभयो।

नेपालमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्या तीव्र गतिमा बढिरहेका बेला वर्ल्डलिंक इन्टरनेट एकेडेमी अभियानलाई डिजिटल समावेशीकरण र सुरक्षित अनलाइन संस्कृतिको निर्माणतर्फको एक सार्थक कदमका रूपमा हेरिएको छ। निजी क्षेत्रको सीएसआर पहलले सामुदायिक डिजिटल सशक्तीकरणमा कसरी ठोस योगदान दिन सक्छ भन्ने यो अभियान एउटा अनुकरणीय दृष्टान्त बनेको छ।